Bir fatura hâlâ ödenmedi ve ödeme süresi geçti. Müşteri hukuken temerrüde düşmüş müdür? Her zaman değil. Almanya’da bağımsız çalışıyorsan ödeme süresi, muacceliyet ve ödeme ihtarı arasındaki farkı bilmelisin. Ödemeyi ne zaman talep edebileceğin, temerrüt faizi ve masrafları ne zaman isteyebileceğin buna bağlıdır.
Temel kavramlar
- Zahlungsziel — ödeme süresi: tanınan ödeme süresi veya kararlaştırılan ödeme tarihi; örneğin “faturanın ulaşmasından itibaren 14 gün”.
- Fälligkeit — muacceliyet: borç olan ödemenin talep edilebildiği an.
- Überfällig — vadesi geçmiş: muaccel bir alacak henüz ödenmemiştir. Bu durum tek başına hukuki temerrüdü kanıtlamaz.
- Mahnung — ödeme ihtarı: muaccel bir alacağın ödenmesini açıkça isteyen bildirim.
- Zahlungsverzug — ödemede temerrüt: ek şartları ve özellikle temerrüt faizi gibi sonuçları olan hukuki durum.
Ödeme şartlarını kararlaştır ve muacceliyeti kontrol et
Ödeme şartlarını mümkünse teklif veya sözleşme aşamasında kararlaştır. Geçerli anlaşmayı daha sonra faturaya aktar. Faturaya ilk kez tek taraflı olarak yazılan tarih, sözleşmeyle yapılmış bir anlaşmanın yerini kendiliğinden tutmaz ve ihtarsız temerrüdü otomatik olarak başlatmaz. Alman Federal Yüksek Mahkemesi bunu bir tüketici davasında açıkça belirtmiştir (III ZR 91/07).
Kanunen herkese uygulanan 14 veya 30 günlük bir ödeme süresi yoktur. İfa zamanı belirlenmemişse ve durumun gereklerinden de anlaşılmıyorsa, § 271 BGB uyarınca kural olarak ödeme hemen talep edilebilir. Özel hükümler önceliklidir: Eser sözleşmesinde ücret, kural olarak eserin kabulüyle muaccel olur (§ 641 BGB). İtirazlar ve ödemeyi alıkoyma hakları da değerlendirilmelidir.
Çok uzun ödeme süreleri sınırsız biçimde kararlaştırılamaz. § 271a BGB özellikle 60 günü aşan süreler ve kamu alıcıları için sınırlar öngörür. Genel işlem koşullarının geçerlilik denetimi de uygulanabilir.
Tarihli bir örnek
“Faturanın ulaşmasından itibaren 14 gün içinde ödeme” şartını geçerli şekilde kararlaştırdınız. Hizmet sunuldu, fatura 2 Kasım 2026’da ulaştı ve herhangi bir itiraz yok. Bu süre hesabında ulaşma günü sayılmaz; süre 16 Kasım 2026’da biter. Ödeme yapılmazsa bu şartlar altında 17 Kasım’dan itibaren ayrıca ihtar gerekmeksizin temerrüt oluşabilir (§ 286 fıkra 2 bent 2 BGB).
İlgili sürenin son günü cumartesiye, pazara veya ifa yerindeki resmî tatile denk geliyorsa kural olarak § 193 BGB dikkate alınır. Banka havalesi için de yeterli işlem süresi bırak.
Ödeme hatırlatması mı, ödeme ihtarı mı?
Başlık belirleyici değildir. Nazik bir ödeme hatırlatması da muaccel alacağı açıkça belirtip ödenmesini istiyorsa hukuken ödeme ihtarı sayılabilir. İhtarın kural olarak yazılı olması zorunlu değildir; ancak ispat için metni ve alıcıya ulaştığını belgele. Kanun üç ihtar göndermeyi şart koşmaz.
Gerçekten muaccel bir fatura için kısa örnek:
[Tarih] tarihli [numara] numaralı faturamızdan [tutar] avro hâlâ ödenmemiştir. Alacak [tarih] tarihinden beri muacceldir. Lütfen kalan tutarı [kesin tarih] tarihine kadar, açıklamaya fatura numarasını yazarak bildirdiğimiz hesaba öde. Ödeme yaptıysan veya itirazın varsa lütfen bize bildir.
İhtar için ek ödeme süresi verilmesi şart değildir, ancak iletişimi kolaylaştırır. Örneği duruma uyarla; yalnızca haklı dayanağı bulunan masraf veya işlemleri bildir.
Ödemede temerrüt ne zaman başlar?
§ 286 BGB uyarınca kural olarak muaccel ve ileri sürülebilir bir alacak, muacceliyetten sonra yapılan ihtar ve ödemenin yapılmamış olması gerekir. Ödeme, borçlunun sorumlu olmadığı bir durum nedeniyle yapılmıyorsa bu süre boyunca temerrüt oluşmaz.
Geçerli biçimde kesin bir ödeme tarihi kararlaştırıldığında veya bir olaydan itibaren takvimle hesaplanabilen makul bir süre belirlendiğinde ihtar gerekmeyebilir. Faturadaki tarih tek başına otomatik olarak yeterli değildir.
Mal veya hizmet bedeli alacaklarında ayrıca 30 gün kuralı vardır: Hem muacceliyet hem de faturanın ulaşmasından sonra 30 gün ödeme yapılmadan geçtiğinde en geç temerrüt oluşur. Tüketiciler için bu otomatik sonuç yalnızca faturada açıkça belirtilmişse geçerlidir. Tüketici olmayanlarda faturanın ulaşma tarihi belirsizse, muacceliyet ve karşı edimin alınmasından sonraki 30 gün esas alınabilir. İhtarla daha erken temerrüt de mümkündür. Dolayısıyla bu kural herkese masrafsız bir ödeme süresi tanımaz.
Temerrüt faizi ve ihtar masrafları
§ 288 BGB şu ayrımı yapar:
- Genel kural: geçerli temel faiz oranının yıllık beş yüzde puan fazlası.
- Tüketicinin taraf olmadığı işlemlerde bedel alacakları: temel faiz oranının yıllık dokuz yüzde puan fazlası.
- 40 avroluk sabit tutar: borçlu tüketici değilse bedel alacağındaki temerrütte uygulanabilir. Her ihtar için yeniden doğmaz ve karşılanabilir hukuki takip giderlerinden mahsup edilir.
Yüzde puan, oransal yüzde artışı demek değildir. Temerrüt döneminin ilgili kısmında geçerli Deutsche Bundesbank temel faiz oranını kullan ve dönem içindeki değişiklikleri dikkate al.
Temerrüdü ilk kez başlatan ihtarın masrafı, kural olarak temerrüt zararı olarak istenemez. Daha sonraki gerekli ihtarlarda posta ve kâğıt gibi gerçekten oluşmuş makul giderler karşılanabilir; kendi personel ve yönetim giderlerin buna girmez. Her e-posta için keyfî sabit ücret istemek bu nedenle haklı değildir.
İhtar öncesi kontrol listesi
- Sözleşmeyi, ifayı ve gerekiyorsa kabulü kontrol et.
- Kararlaştırılan ödeme süresini ve gerçek muacceliyet tarihini belirle.
- Faturanın ulaşmasını, kısmi ödemeleri ve alacak düzeltmelerini karşılaştır.
- İtirazları, ödeme ertelemelerini ve alıkoyma haklarını dikkate al.
- Tüketici durumunu ve temerrüt şartlarını kontrol et.
- Alacağı, ödeme talebini ve bildirimin ulaşmasını belgele.
- Faiz ve masrafları yalnızca sağlam bir dayanakla talep et.
Basit bir ödeme ihtarı zamanaşımını durdurmaz. Süre dolmak üzereyse veya alacağa itiraz ediliyorsa zamanında hukuki destek al.
Fatura kuralları ödeme süreleri değildir
KDV’ye ilişkin fatura hükümleri genel bir medeni hukuk ödeme süresi belirlemez. § 14a UStG özel durumlarda ek fatura yükümlülükleriyle ilgilidir; genel özel muacceliyet tarihleriyle değil.
İşletmeler için § 14b UStG uyarınca faturalar kural olarak sekiz yıl saklanır; süre düzenleme yılının sonunda başlar ve kanuni uzatmalar mümkün olabilir. § 19 UStG kapsamındaki Almanya’daki küçük işletmeler için KDV muafiyeti düzenlemesini (Kleinunternehmerregelung) uygulayanlar, bu muaf işlemlerde KDV’yi ayrıca göstermez ve gerekli muafiyet açıklamasını ekler (§ 34a UStDV).
Sık sorulan sorular
Ödeme süresi biter bitmez ihtar gönderebilir miyim?
Alacak gerçekten muaccel ve ileri sürülebilir durumdaysa kural olarak evet. Önce gelen ödemeleri ve olası itirazları kontrol et. Genel bir ek bekleme süresi yoktur.
İhtarın başlığında “Mahnung” yazması gerekir mi?
Hayır. Belirleyici olan, belirli ve muaccel bir alacağın ödenmesini açıkça talep etmektir.
Fatura yazılımı hukuki değerlendirmeyi yapar mı?
Motorica.io faturaları ve ödeme işlemlerini düzenlemene yardımcı olur. Temerrüt bulunup bulunmadığı ve hangi masrafları isteyebileceğin sözleşmeye ve somut duruma bağlıdır.
Kaynaklar
Bu yazı Alman hukukunu açıklar; kişiye özel hukuki veya vergisel danışmanlığın yerini tutmaz.
- BGB § 271
- BGB § 271a
- BGB § 641
- BGB § 187
- BGB § 188
- BGB § 193
- BGB § 286
- BGB § 288
- BGB § 204
- UStG § 14a
- UStG § 14b
- UStDV § 34a
- BGH, III ZR 91/07
- Deutsche Bundesbank
- IHK Frankfurt am Main
Fotoğraf: Bia Limova / Pexels · Pexels.