Almanya’da okurken kendi adına çalışmak mümkün olabilir; ancak oturum hakkının, eğitiminin ve iş yükümlülüklerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir. Uluslararası öğrenciler için ilk soru, hangi oturum haklarına sahip olduklarıdır. Ardından kayıt, vergi dairesi ve sağlık sigortası gelir.
Kısaca
- AufenthG § 16b kapsamında öğrenim amaçlı oturum iznin varsa, bağımsız faaliyet zaten izinli değilse, kendi adına işler üstlenmek için genellikle yabancılar dairesinden ayrıca izin almalısın.
- 140 gün kuralı ücretli istihdamı kapsar. Serbest meslek veya ticari faaliyete otomatik olarak izin vermez.
- İşletme kaydı ya da vergi numarası, oturum hukukuna ilişkin iznin yerini tutmaz.
- Sağlık sigortan, öğrenci olarak sigortalı kalıp kalamayacağını ayrıca değerlendirir.
1. Vatandaşlığını ve oturum iznini kontrol et
Bir AB ülkesi, İzlanda, Lihtenştayn veya Norveç vatandaşıysan serbest dolaşım kapsamında genel olarak bağımsız çalışabilirsin. İsviçre vatandaşları için özel serbest dolaşım kuralları geçerlidir. § 16b kapsamındaki öğrencilere yönelik ek izin şartı bu gruplar için kural olarak geçerli değildir; genel kayıt ve mesleki yükümlülükler devam eder.
Başka bir ülkenin vatandaşıysan belirleyici olan, sahip olduğun oturum hakkıdır. Her uluslararası öğrenci § 16b kapsamında oturum sahibi değildir: aile birleşimi, süresiz oturum veya diğer oturum dayanakları farklı haklar sağlayabilir. Oturum belgeni ve ek sayfasını birlikte incele. “Beschäftigung gestattet” yalnızca istihdamı kapsar ve bağımsız çalışmayı da içeren “Erwerbstätigkeit gestattet” ifadesinden daha dardır. İfade belirsizse izin verilen kapsamı yazılı olarak açıklat.
Öğrenim amaçlı oturumda yabancılar dairesi, AufenthG § 21 fıkra 6 uyarınca ayrıca bağımsız çalışma izni verebilir. Oturumun amacı öğrenim olmaya devam eder. Daire, faaliyetin eğitim hedefini zorlaştırıp geciktirmeyeceğini de inceler. Sadece başvurmuş olmak işe başlama hakkı vermez.
2. Başvurunu somut biçimde hazırla
Planladığın faaliyeti, dairenin kapsamını değerlendirebileceği şekilde anlat. Yetkili yabancılar dairesinden gerekli belgelerin listesini iste ve işlem süresini hesaba kat. Genellikle şu belgeler yardımcı olur:
- hizmetlerinin ve olası müşterilerinin kısa açıklaması;
- hazırlık, müşteri iletişimi ve muhasebeyi içeren gerçekçi haftalık plan;
- ciro, gider ve kâr tahmini;
- öğrenci belgesi ve eğitimde ilerlemeyi gösteren belgeler;
- yeterlilik belgeleri ve potansiyel müşterilerden bağlayıcı olmayan niyet beyanları;
- gerekiyorsa mesleki faaliyet izni.
Ancak gerekli izin verildikten sonra başla. Bağlayıcı işler üstlenmeden önce de durumu netleştir. İznin kapsamına, süresine ve diğer koşullarına uymalısın. Üniversitenin International Office birimi ve girişimcilik danışmanlığı hazırlığa yardımcı olabilir; oturum hukukuna ilişkin kararı yetkili makam verir.
3. Serbest meslek mi, ticari faaliyet mi?
İkisi de bağımsız çalışmadır. Bilimsel, sanatsal, yazarlık, eğitim veya belirli nitelikli hizmetler Almanya’da “freier Beruf” kapsamında olabilir. Sınıflandırma, yaptığın işe ve gerektiğinde yeterliliğine bağlıdır. Kendine “freelancer” demen tek başına yeterli değildir. Tereddütlü durumları vergi dairesi veya bir vergi danışmanı ile netleştir.
Yalnızca serbest meslek faaliyeti yürütüyorsan genellikle Gewerbeanmeldung gerekmez; vergi dairesine kayıt yaptırırsın. Ticari faaliyette ise işe başlarken yetkili ticaret dairesine bildirim yapılmalıdır (§ 14 GewO). Faaliyete göre ek izinler, zanaatkârlar sicili veya oda yükümlülükleri söz konusu olabilir.
Küçük, tek kişilik bir faaliyet için GmbH kurmak zorunlu değildir. Bireysel girişimci olarak ticari ya da serbest mesleki faaliyet yürütebilirsin, ancak genellikle şahsen sorumlu olursun. UG veya GmbH ek maliyet ve yükümlülük getirir; oturumla ilgili sorunları çözmez.
4. Vergi kaydı ve düzenli kayıt tutma
Vergi kaydı anketini, faaliyete başladıktan sonra kural olarak bir ay içinde ELSTER üzerinden elektronik olarak gönderirsin (§ 138 AO). Bu, serbest meslekler için de geçerlidir ve ticari işletme kaydına ek olarak yapılır. Faaliyetini açıkla, gelir ve kârı gerçekçi tahmin et. Vergi dairesi işletmenin vergi numarasını verir.
Öğrenciler genel olarak vergiden muaf değildir. Gelir vergisinde esas alınan, yalnızca ciro değil, diğer vergiye tabi gelirlerle birlikte kârdır. Gerçekte vergi doğup doğmayacağı ve hangi beyannamelerin gerektiği kişisel duruma bağlıdır. Ticari faaliyette ayrıca Gewerbesteuer gündeme gelebilir.
§ 19 UStG kapsamındaki Almanya’daki küçük işletmeler için KDV muafiyeti düzenlemesi (Kleinunternehmerregelung), KDV ile ilgilidir. Ne bir hukuki işletme türüdür ne de gelir vergisi muafiyetidir. Karar vermeden önce güncel şartları ve kuruluş yılının özel kurallarını kontrol et. Düşük ciroda bile sınır ötesi işlemler özel KDV yükümlülükleri doğurabilir.
Gelirleri ve işletme giderlerini baştan itibaren kaydet; ilgili muhasebe belgelerini ve makbuzları sakla. Hizmeti, fiyatı ve ödeme vadesini açıkça belirle. Her fatura, durumun için zorunlu bilgileri içermelidir. Ayrı bir hesap takibi kolaylaştırır; bankanın kullanım koşullarını da dikkate al.
5. Sağlık sigortasını ve diğer yükümlülükleri netleştir
Bağımsız faaliyetini sağlık sigortana bildir. Sigorta, zaman yükü, ekonomik önem ve diğer koşullara göre bunun ana mesleki faaliyet olup olmadığını değerlendirir. Ana faaliyet olarak bağımsız çalışma, zorunlu öğrenci sağlık sigortasından yararlanmayı engelleyebilir. Aile sigortasında onun koşulları da ayrıca incelenmelidir. Üniversite kaydı tek başına avantajlı sigorta statüsünü garanti etmez.
Sık anılan 20 saat sınırı genel bir serbestlik sağlamaz. Sosyal sigorta değerlendirmesinde önemlidir; ancak bağımsız çalışanlar için kişisel incelemenin veya gereken yabancılar dairesi izninin yerini tutmaz. Tüm faaliyetleri, hazırlığı ve iş sonrası çalışmaları hesaba kat.
Bağımsız çalışan öğrenciler de, örneğin belirli öğretim faaliyetlerinde, zorunlu emeklilik sigortasına tabi olabilir. Bunu Deutsche Rentenversicherung ile kontrol et. Mesleğe göre Berufsgenossenschaft veya Künstlersozialkasse da ilgili olabilir. Burs ya da BAföG alıyorsan bildirim yükümlülüklerini ve destek üzerindeki etkileri önceden ilgili kurumla görüş.
6. Çevrim içi işler ve sahte bağımsız çalışma
Bir platformdan veya yurt dışındaki müşteriden gelen iş, Alman yükümlülüklerinden otomatik olarak muaf değildir. Faaliyeti Almanya’dan yürütüyorsan bunun için de oturum durumunu netleştirmelisin. KDV soruları; hizmete, müşterinin statüsüne ve hizmetin vergisel olarak gerçekleştiği yere bağlıdır.
Fiilen nasıl çalıştığın da belirleyicidir. Müşterinin talimatlarına bağlı olmak ve işletmesine entegre çalışmak istihdam göstergeleridir (§ 7 SGB IV). Başlığında “freelance” yazan sözleşme bu riski ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte tek müşteriye sahip olmak, tek başına sahte bağımsız çalışma kanıtı değildir. Şüphe durumunda Deutsche Rentenversicherung nezdinde statü tespit prosedürü düşünülebilir.
Örnek: Öğrenciyken ilk işin
AufenthG § 16b kapsamında oturumla okuyorsun ve bir şirket için web sitesi hazırlamak istiyorsun. Ek belgede sadece istihdama izin veriliyor. İş birkaç saat sürse bile bunu doğrudan 140 gün kuralı kapsamında değerlendiremezsin. Yabancılar dairesine projeyi anlatıp izin başvurusu yaparsın. Sonra faaliyet sınıflandırmasını, kaydı ve sigorta statünü netleştirirsin. İşe ancak gerekli izinle başlarsın.
Başlamadan önce kontrol listesi
- Oturum belgesi ve ek sayfa okundu; gerekli izin alındı.
- Faaliyet, zaman yükü ve eğitim planı izin koşullarına uygun.
- Serbest meslek veya ticari faaliyet sınıflandırması ve olası mesleki izinler netleşti.
- Gerekiyorsa ticari işletme kaydı ve vergi kaydı planlandı.
- Sağlık sigortasına bilgi verildi; diğer sigorta ve destek soruları incelendi.
- Sözleşmeler, faturalar, muhasebe belgeleri, makbuzlar ve süreler izlenebilir biçimde düzenleniyor.
Sık sorulan sorular
Haftada 20 saatin altında izinsiz bağımsız çalışabilir miyim?
AufenthG § 16b kapsamındaki öğrenim oturumunda, bağımsız faaliyete henüz izin verilmemişse kural olarak hayır. Az saat çalışmak veya az kazanmak iznin yerini tutmaz.
Bağımsız işler 140 çalışma gününe dahil mi?
Kanuni çalışma günü hesabı istihdam içindir. Ayrıca izin verilen bağımsız faaliyette yabancılar dairesinin koşulları geçerlidir. § 16b fıkra 3 kapsamındaki yarı zamanlı istihdamın özel hesaplama yöntemi de bağımsız işler için izin değildir.
Mezuniyetten sonra ne olur?
Almanya’da yükseköğrenimi başarıyla tamamladıktan sonra, faaliyet edinilen bilgilerle bağlantılıysa AufenthG § 21 fıkra 2a bağımsız çalışma amaçlı oturuma imkân verebilir. Geçiş otomatik değildir. Uygun oturum iznini zamanında yabancılar dairesiyle görüş.
Sonraki adımın
Önce oturum hakkını ve faaliyetin gerçekçi kapsamını netleştir. Başlamana izin verildiğinde düzenli bir ofis rutini oluştur: sözleşmeleri dosyala, fatura düzenle, muhasebe belgelerini ve makbuzları topla, ödemeleri kontrol et. Motorica.io; teklifler, faturalar ve ticari belgelerin düzenlenmesinde sana yardımcı olur.
Kaynaklar
- § 16b AufenthG: Öğrenim ve istihdam
- § 21 AufenthG: Bağımsız faaliyet
- Make it in Germany: Öğrenim ve çalışma
- § 2 FreizügG/EU: Serbest dolaşım
- § 14 GewO: Ticari faaliyet bildirimi
- § 138 AO: Vergi kaydı
- § 19 UStG: Küçük işletmeler için KDV muafiyeti
- Techniker Krankenkasse: Öğrenciyken iş kurma
- § 2 SGB VI: Bağımsız çalışanların emeklilik sigortası
- §§ 7, 7a SGB IV: İstihdam ve statü tespiti
Bu makale genel bilgilendirme sağlar; kişisel hukuki, vergisel veya sosyal sigorta danışmanlığının yerini tutmaz. Belirleyici olan, somut oturum durumun ve yetkili kurumların kararlarıdır.