Almanya’da kendi hesabına çalışıp çalışamayacağın; vatandaşlığına, oturum hakkına ve belgelerindeki özel koşullara bağlıdır. Her durumda AufenthG § 21 kapsamında yeni bir oturum izni alman gerekmez. İlk işi kabul etmeden önce oturum kartının ön ve arka yüzünü, ek belgeyi (Zusatzblatt) ve varsa geçici oturum belgesini (Fiktionsbescheinigung) kontrol et.
Birbirinden ayırman gereken üç ifade
Alman oturum hukukunda Erwerbstätigkeit, hem bir işverene bağlı çalışmayı hem de kendi hesabına çalışmayı kapsar. Beschäftigung ise çalışan olarak yapılan işi ifade eder. Serbest meslek faaliyeti (freiberufliche Tätigkeit) de kendi hesabına çalışmanın bir türüdür. Bu kavramlar aynı anlama gelmez; § 2 fıkra 2 ve § 4a AufenthG hükümlerine bak.
- “Erwerbstätigkeit erlaubt” veya “gestattet”: Ek bir kısıtlama yoksa genel olarak hem ücretli çalışma hem de kendi hesabına çalışma mümkündür.
- “Selbständige Tätigkeit erlaubt” veya “gestattet”: Açıkça izin verilen kapsamda kendi hesabına çalışabilirsin. Belirli bir faaliyetle sınırlama varsa buna uymalısın.
- “Beschäftigung erlaubt”: Bu ifade tek başına kendi hesabına çalışma izni vermez. Belirli bir işverenin adını içeren izin için de aynı durum geçerlidir.
“Selbständige Tätigkeit nicht erlaubt” yazıyorsa, kayıtlar çelişiyorsa veya bir kısıtlama belirsizse işe başlamadan önce yabancılar dairesiyle (Ausländerbehörde) görüş. Gewerbeanmeldung veya vergi numarası, oturum izninin kapsamını genişletmez.
AB, AEA ve İsviçre: özel kurallar
AB vatandaşıysan serbest dolaşım kapsamında genel olarak Almanya’da yerleşip kendi hesabına çalışabilirsin. Aynısı İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç vatandaşları için de geçerlidir. İşe başlama izni olarak ayrı bir çalışma izni veya “Freizügigkeitsbescheinigung” gerekmez; § 2 FreizügG/EU ve § 12 FreizügG/EU hükümlerine bak.
Adresini nüfus kayıt birimine bildirmek ayrı bir yükümlülüktür. İşletme kaydı, vergi kaydı ve mesleki izinler yine gerekebilir. İsviçre vatandaşları için serbest dolaşım anlaşması ve özel oturum işlemleri geçerlidir; yabancılar dairesi gerektiğinde Aufenthaltserlaubnis-CH düzenler. İşlemi ilgili daireden öğren; Berlin’in İsviçre vatandaşlarına ilişkin resmî sayfası bu oturum hakkını açıklar.
Hangi Alman oturum izinleri kendi hesabına çalışmaya olanak tanır?
Aşağıdaki durumlarda kendi hesabına çalışmak genel olarak mümkündür. Geçerli hukuki statü ve uygulanabilir kısıtlamalar yine belirleyicidir:
- Niederlassungserlaubnis: Almanya’nın süresiz yerleşim izni genel olarak kendi hesabına çalışmayı da kapsar; § 9 AufenthG.
- Almanya tarafından verilen Erlaubnis zum Daueraufenthalt – EU: Genel olarak yerleşim izniyle eşdeğerdir; § 9a AufenthG. Başka bir AB ülkesinin verdiği benzer izin, Almanya’da otomatik olarak yerleşme ve kendi hesabına çalışma hakkı sağlamaz.
- Aile birleşimi oturum izni: Genel olarak Erwerbstätigkeit ve dolayısıyla kendi hesabına çalışma mümkündür. Otomatik olarak § 21 iznine geçmek gerekmez; § 27 AufenthG ile § 4a birlikte değerlendirilir.
- § 25 fıkra 1 veya 2 kapsamındaki izin: İltica hakkı, mülteci statüsü veya ikincil koruması tanınan kişiler genel olarak çalışabilir; § 25 AufenthG. Bu statü, iltica işlemleri sırasındaki Aufenthaltsgestattung ile aynı değildir.
- § 24 kapsamındaki izin: Geçici koruma genel olarak kendi hesabına çalışmaya da olanak tanır. “Erwerbstätigkeit erlaubt” kaydını ve belgenin geçerliliğini kontrol et; § 24 AufenthG. Yalnızca başvurmuş olmak, izin verilmiş olmasıyla aynı değildir.
Diğer insani oturum izinleri ve özel durumlar kendi hukuki dayanaklarına göre incelenmelidir. Belgede yalnızca “Aufenthaltserlaubnis” yazması soruyu yanıtlamaz.
§ 21: kendi hesabına çalışma amacıyla oturum
İş kurmak için buna uygun bir oturum hakkına ihtiyacın varsa farklı yollar söz konusu olabilir:
§ 21 fıkra 1 kapsamında ticari işletme: Ekonomik ilgi veya bölgesel ihtiyaç, ekonomiye beklenen olumlu etkiler ve öz sermaye ya da kredi taahhüdüyle güvence altına alınmış finansman değerlendirilir. Uygulanabilir iş planı, deneyim ve finansal planlama önemlidir. Kanunda herkes için geçerli sabit bir asgari yatırım veya oluşturulması zorunlu sabit bir iş sayısı yoktur.
§ 21 fıkra 5 kapsamında serbest meslek: Ticari işletmeden farklı koşullar geçerlidir. Gerekli mesleki uygulama izni verilmiş veya verileceği taahhüt edilmiş olmalıdır. “Freelancer”, vergi ve oturum hukuku açısından istediğin gibi seçebileceğin bir kategori değildir.
Diğer yollar: Fıkra 2a, belirli koşullarla Alman üniversitelerinin mezunları ile bazı araştırmacı ve bilim insanları için kolaylık sağlar; faaliyet, edinilen bilgilerle veya araştırma işiyle bağlantılı olmalıdır. Fıkra 2b, geçimini karşılayan ve kamu kaynaklarından finanse edilen girişim bursu alan belirli nitelikli çalışanlar için en fazla 18 aylık oturumu düzenler. Tüm yollar § 21 AufenthG içinde yer alır.
Pasaport, güvence altına alınmış geçim ve sağlık sigortası gibi genel koşullar da dikkate alınır. 45 yaşından büyüklerin kural olarak yeterli emeklilik güvencesi göstermesi beklenir. Üç yıl sonra yerleşim izni alma imkânı koşulludur; bu özel kural fıkra 5 kapsamındaki serbest meslek izinlerine uygulanmaz. Make it in Germany pratik bir özet sunar.
Ücretli çalışma, AB Mavi Kartı ve öğrenim
Belirli bir işe yönelik izin veya AB Mavi Kartı, kendi işletmeni kurmak için genel bir izin değildir. Kendi hesabına çalışmaya ayrıca açıkça izin verilip verilmediğini kontrol et. Başka amaçla verilmiş bir Aufenthaltserlaubnis için § 21 fıkra 6 kapsamında, mevcut oturum amacı korunarak ek izin mümkün olabilir. Yetkili daire somut durumunu değerlendirir; tamamen kendi hesabına çalışmaya geçerken başka bir izin gerekebilir.
§ 16b AufenthG kapsamındaki öğrenimde, kanuni çalışma günü kuralları ücretli çalışmaya ilişkindir. Serbest meslek işlerini otomatik olarak kapsamaz. Öğrenimin yanında kendi hesabına faaliyet için ayrıca izin gerekir; oturum amacı öğrenim olarak kalır. Düşük ciro veya tek bir iş bu kontrolü gereksiz kılmaz.
Başvuru, Fiktionsbescheinigung, Gestattung ve Duldung
Zamanında uzatma veya izin değişikliği başvurusu yapıldığında önceki izin, § 81 fıkra 4 AufenthG uyarınca mevcut kısıtlamalarıyla devam edebilir. Bu, yeni bir kendi hesabına çalışma izni yaratmaz. Fıkra 3 kapsamındaki Fiktionsbescheinigung farklı sonuç doğurur. Hukuki dayanağı ve çalışma izni kaydını kontrol et; belirsiz kayıtları teyit ettir.
Aufenthaltsgestattung ve Duldung birer oturum izni değildir ve tek başına kendi hesabına çalışmaya izin vermez. Bu statüler kapsamında ücretli çalışma izni yeterli değildir. Olası oturum yolları için kişisel durumuna göre danışmanlık al; § 61 AsylG özellikle iltica sürecinde ücretli çalışmaya erişimi düzenler.
Durumunu beş adımda kontrol et
- Belgeleri oku: Vatandaşlık, kanun maddesi, geçerlilik ve tüm ek koşulları belirle.
- Faaliyeti tanımla: Ticari işletme mi, serbest meslek mi; somut hizmetler, ana veya ek iş, zaman ihtiyacı ve finansman.
- Yetkini netleştir: Kısıtlama varsa ilk işi almadan önce yabancılar dairesiyle görüş ve gerekli izne başvur. Vize işlemlerinden genel olarak Alman dış temsilciliği sorumludur.
- Belgeleri hazırla: İşleme göre pasaport, mevcut izin ve ek belge, iş ve finans planı, yeterlilikler, müşteri ilgisi, sağlık sigortası ve gerektiğinde mesleki izin veya emeklilik güvencesi. Bağlayıcı listeyi yetkili daire verir.
- Diğer kuruluş yükümlülüklerini tamamla: Çalışma hakkın netleşince işletme ve vergi kaydını, gerekiyorsa oda veya zanaat kaydını düzenle. Uzatmaya zamanında başvur.
Sık sorulan sorular
Gewerbeschein veya vergi numarası yeterli mi?
Hayır. Bunlar gerekli oturum izninin yerine geçmez. Öte yandan oturum durumunun belirsiz olması kayıt ve vergi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Ek iş ve küçük tutarlı faturalar için de kontrol gerekli mi?
Evet. Kendi hesabına yapılan ek işe de izin verilmiş olmalıdır. Almanya’daki küçük işletmeler için KDV muafiyeti düzenlemesi (Kleinunternehmerregelung) KDV ile ilgilidir ve oturum hakkı sağlamaz.
Başvurum işlenirken başlayabilir miyim?
Yalnızca mevcut veya açıkça teyit edilmiş iznin planlanan faaliyeti kapsıyorsa. Başvuru, randevu veya başvurunun alındığına dair teyit tek başına yeterli değildir.
Belgeleri ve ofis işlerini düzenle
Oturum iznini, ek belgeyi, resmî kararları ve süreleri düzenli sakla. Motorica.io daha sonra fatura ve tekliflerini yönetmene yardımcı olur. Yazılım, oturum hukuku incelemesinin veya resmî iznin yerine geçmez.
Bu genel bilgi Almanya için geçerlidir ve kişisel durumunun incelenmesinin yerine geçmez. Belirsiz oturum kayıtları için yetkili yabancılar dairesine veya nitelikli oturum hukuku danışmanına başvur.
Fotoğraf: Sora Shimazaki / Pexels, Pexels lisansı. Temsili görsel: görüşme sırasında belgelerin doldurulması.